Futbol skażony pieniędzmi
Anglia

Futbol skażony pieniędzmi

Po dobrą historię gotów zapuścić się do katarskiego obozu pracy, wdać się w bójkę z nożownikiem w St. Louis, o przejechaniu tysięcy kilometrów nawet nie wspominając. W planach na wakacje wpisujący raczej mecz Bhutanu czy wizytę w Doniecku niż plażę na Dominikanie. No chyba, że akurat odbędzie się tam spotkanie w jego guście. James Montague, jeden z najlepszych piłkarskich reportażystów na świecie, znalazł w swoim zapisanym od pierwszej do ostatniej strony kalendarzu kilka chwil, żeby usiąść w centrum Warszawy, wypić kawę i porozmawiać o swojej książce „Klub Miliarderów”, ale także choćby o meczu Garbarni z ŁKS-em w ramach II ligi. 

Dla pewności odpalam nagrywanie i na dyktafon, i na telefon. Raz już dyktafon dał ciała, dlatego wolę nagrywać i tu, i tu, bo o ile z jednym to całkiem możliwe, to mało prawdopodobne, by dwa naraz się zbuntowały.

Mi też się to raz zdarzyło. Kojarzysz Roberta Fiska, znanego korespondenta z Bliskiego Wschodu, mieszkającego w Bejrucie? Napisał znakomitą książkę „Pity the Nation: Lebanon at War” o libańskiej wojnie domowej. Słyszałem, że to bardzo trudny charakter, ale udało mi się z nim porozmawiać i naprawdę miałem poczucie, że wyszedł z tego znakomity wywiad. Mieszkałem wtedy przez jakiś czas właśnie w Bejrucie, nie miałem zbyt wiele pieniędzy. W drodze powrotnej uratowałem małego kota, ale jako że nie było mnie stać na kuwetę dla niego, poszedłem po piasek na plażę i zostawiłem tam moją torbę. Z laptopem, z dyktafonem, ze wszystkim. Ale zebrałem się na odwagę, żeby zadzwonić do niego jeszcze raz i choć bałem się, że będzie wściekły, zgodził się porozmawiać ze mną raz jeszcze. Od tamtej pory zawsze mam ze sobą dwa dyktafony.

Ostatnio miałem też taką sytuację – byłem w Korei Północnej, rozmawiałem z selekcjonerem ich reprezentacji, do którego próbowałem się dostać miesiącami. Wracam z wywiadu zadowolony, włączam dyktafon i… trzydzieści minut grobowej ciszy. Wiesz, to nie była sytuacja na zasadzie: kurczę, będę musiał jeszcze raz zadzwonić do tego czy tego zawodnika. Nie wracasz do Korei Północnej i nie umawiasz się na powtórkę wywiadu z trenerem reprezentacji. Szczęśliwie drugi dyktafon zadziałał. Posiadanie zapasowego może ci uratować posadę.

Jak ci się podobał mecz Garbarni z ŁKS-em?

Bardzo! Naprawdę chciałem go zobaczyć! ŁKS to jedna z najbardziej znanych drużyn w Polsce, grali przecież z Manchesterem United dwadzieścia lat temu, a teraz są w II lidze. Słyszałem też historię o ich rywalach, że to w przeklęta drużyna. To był dokładnie taki typ spotkania, którego poszukuję, gdy jeżdżę po świecie. Zespoły z cienia zawsze piszą najciekawsze historie. Gdybyś miał mnie zabrać na mecz, zabierz mnie na spotkanie trzeciego poziomu rozgrywkowego pomiędzy upadłym gigantem, a przeklętym zespołem!

Mimo to narzekałeś, że nie mogłeś wejść na mecz z dronem, psem i heroiną.

Podczas przeszukania wsadzasz sobie heroinę w tyłek i przechodzisz (śmiech). Ale nie pomyślałem o tym zawczasu i musiałem swoją zostawić w depozycie…

W takich meczach odnajdujesz to, czego nie ma już futbol w Premier League? Czystą, nieskażoną wielkimi pieniędzmi grę?

Na niższym poziomie także dzieją się złe rzeczy, ale nie na taką skalę, jak na tym najwyższym. Angielski futbol pełen jest przykładów, gdzie najgorsi właściciele klubów sprzed lat, sprzed całego finansowego szaleństwa, to ci z niższych lig. Tam potrzebujesz mniej pieniędzy, by wejść do piłki, dzięki czemu dziś można by stworzyć całą galerię sław okropnych ludzi. Mieszkam w Serbii, więc parę razy opisywałem historie z niższych lig serbskich, przypadki ustawiania spotkań… Ale moją ulubioną historią jest ta dla New York Times, o czwartoligowym bramkarzu, który miał tylko jedną rękę. To najpiękniejszy typ historii, jakie pisze futbol. Albo pamiętam, jak na jednym meczu przy linii stał pasterz z ponad setką owiec i oparty o laskę z szeroko otwartymi oczami obserwował mecz. To jest dla mnie esencja piłki nożnej.

W książce „Klub Miliarderów” piszesz, że najpiękniejszy wybuch radości, jakiego doświadczyłeś w futbolu, to ten po wygranym półfinale Pucharu Robotników w Katarze. Robotników często wyzyskiwanych, skoszarowanych we współczesnych obozach pracy.

Zawodowi piłkarze to nie maszyny, oni też okazują emocje. Ale nieważne, jak wysoka jest stawka ich meczu, choćby to był mecz Ligi Mistrzów, nigdy nie będzie tak wysoka, jak dla pracownika fizycznego zarabiającego trzysta dolarów miesięcznie i który ma tylko jedną okazję, jeden turniej. Nie tylko, by zarobić dodatkowe pieniądze, pieniądze jakich nie dostanie w pracy, ale też żeby odzyskać nieco dumy, szacunku do siebie. W systemie ekonomicznym, który cię miażdży, wyszarpać część utraconej godności. To jest prawdziwa presja. I prawdziwa radość, kiedy zwyciężasz. Tak żywiołową reakcję jak tam widziałem tylko kilka razy w życiu. Najbliżej temu było chyba do radości zawodników z Amerykańskiego Samoa, tych rozjechanych przez Australię 31:0, kiedy wygrali swój pierwszy mecz. Do ulgi, jaką poczuł Nicky Salapu, który wpuścił te 31 bramek, kiedy okazało się, że wygrywają. Nie wiem, czy widziałeś film o tym meczu, jestem na kilku ujęciach (śmiech).

Nie zwróciłem uwagi, będę musiał zobaczyć jeszcze raz.

Jakiś czas temu byłem też zobaczyć pierwsze mecze eliminacji mistrzostw świata 2018 w Azji, w marcu 2015. Uznałem, że pierwszym meczem, na jaki pojadę, będzie Sri Lanka – Bhutan, pierwsze eliminacyjne spotkanie w historii Bhutanu. Wygrali. Nie wiem, czy jest coś bardziej romantycznego niż ta historia. Właśnie na takim poziomie zobaczysz czystą ludzką radość. W wielkich klubach czegoś takiego doświadczysz może po najważniejszych meczach w Lidze Mistrzów. W każdym innym wszyscy oczekują zwycięstwa, to nie jest coś tak niespodziewanego, że cieszy podwójnie. Gdy wygrałeś dwadzieścia meczów z rzędu – jak Manchester City – nikt nie będzie szalał z radości po wygraniu dwudziestego pierwszego.

Zbierając materiały do książki czułeś się w którymś momencie zagrożony? Napisałeś wiele niepochlebnych rzeczy o obrzydliwie bogatych ludziach…

Dwie najbardziej niebezpieczne sytuacje spotkały mnie w Katarze i… St. Louis, gdy poszedłem do baru napić się piwa z przyjaciółmi. Im mniej o tym powiem, tym lepiej dla mnie (śmiech). Stąd wzięła się w każdym razie blizna na mojej twarzy. Spotykałem się tam z ludźmi nienawidzącymi Stana Kroenke, większość tych rozmów przeprowadziłem w dniu Super Bowl, od siódmej rano do późnego wieczora. Tu wypiłem piwo, tam wypiłem piwo. Wieczorem byłem już konkretnie wstawiony i jakoś tak się stało, że wdałem się w bójkę z lokalsami. Tyle pamiętam. Następnego dnia, gdy spojrzałem w lustro, okazałem się że mam paskudną ranę po nożu pod prawym okiem. Wtedy dopiero doszło do mnie: „kurwa, oni mogli mieć spluwy”. W końcu to St. Louis, jedno z najtrudniejszych, najbardziej niebezpiecznych miast w USA.

A w Katarze?

Jak pewnie się domyślasz, nie możesz tak o po prostu wejść sobie do katarskiego obozu pracy i pogadać z pracownikami. Wokół roi się pełno strażników. Ale uznaliśmy z fotografem, że tam wejdziemy. Czekaliśmy, aż podjedzie cysterna z wodą, wbiegliśmy za nią i wślizgnęliśmy się do środka. To było klasyczne włamanie. Rozmawialiśmy w środku z ludźmi, zebraliśmy masę znakomitych historii, ale musieliśmy się jeszcze jakoś wydostać. Czekaliśmy więc na kolejną cysternę, by wyjść tak, jak weszliśmy. Co było w tym wszystkim najzabawniejsze, to że bezpośrednio stamtąd wzięliśmy taksówkę do najdroższego hotelu w Doha, gdzie czekał na nas Hassan Abdullah Al-Thawadi, sekretarz generalny komitetu organizacyjnego mistrzostw w Katarze. Powiedziałem mu, że byliśmy i widzieliśmy, jak wygląda sytuacja w tych obozach. Było widać po jego twarzy, że nie był z tego powodu szczególnie zadowolony.

Ludzie, z którymi rozmawiałem, w większości nie byli ludźmi, którzy w jakiś sposób „ukradli” pieniądze, a raczej tymi, którzy te pieniądze tracili. Chciałem pokazać tych stłamszonych przez system. Oszukanych fanów ADO Den Haag, pracowników z Bangladeszu wykorzystywanych do granic możliwości, rosyjskich prodemokratycznych, antykorupcyjnych aktywistów zmuszonych do życia na wygnaniu. Chciałem opowiedzieć ich historie, a oni chcieli móc je przedstawić.

Jakie wydarzenie twoim zdaniem zmieniło bieg historii, sprawiło że futbol dziś to gra tak uzależniona od wielkich pieniędzy?

Mówiąc o miliarderach inwestujących w piłkę nożną bez żadnych zahamowań, 2003 rok i przejęcie Chelsea przez Abramowicza. To był potężny kamień milowy. Ale już wcześniej położono pod to podwaliny. Jeden taki kluczowy moment to początek Premier League w obecnym kształcie. Jeśli nie masz produktu, w który byłoby warto zainwestować, nikt nie wejdzie z wielkimi pieniędzmi. Liga angielska po przekształceniu stała się takim produktem. Drugi – koniec komunizmu, uwolnienie rynku, umożliwienie zaciągania tanich, niskooprocentowanych pożyczek. No i trzeci – Jack Walker inwestujący bardzo duże jak na jego czasy pieniądze w Blackburn. On jest brakującym ogniwem między początkiem Premier League a Abramowiczem. Wydawał pieniądze bez oglądania się na sumy, bo był wielkim fanem Blackburn. Tym samym śmiertelnie wystraszył Manchester United, Liverpool, Chelsea. Wygrał wyścig po Chrisa Suttona, wygrał walkę o Alana Shearera. W tym momencie rozpoczął się wyścig zbrojeń, poszukiwanie dodatkowej przewagi nad rywalem. Nie sprowadzało się to już tylko do wybudowania większych stadionów, ściągnięcia na nie większej liczby widzów, co miało dać dodatkowy zastrzyk gotówki. Zaczęto patrzeć na to na zasadzie: oni mają pieniądze od multimilionera, więc i my znajdźmy sobie swojego. To doprowadziło do Abramowicza w Chelsea, Hicksa i Gilleta w Liverpoolu, szejka Mansoura w Manchesterze City. Od tamtej pory, jeśli nie masz za sobą miliardera, jesteś nikim.

Potrafisz jeszcze odnaleźć romantyzm, radość z oglądania zespołów, o których właścicielach piszesz w swojej książce? Weźmy najbardziej jaskrawy przykład – napędzana pieniędzmi kolegi Putina Chelsea z Manchesterem City, którego prezes jest jednocześnie właścicielem firm traktujących pracowników jak niewolników.

Potrafię oglądać Manchester CIty i podziwiać grę tego zespołu, doceniać pojedynczych zawodników. Taki Ederson to przecież zawodnik, który wnosi grę bramkarza na zupełnie nowy poziom. Ten gość podaje lepiej niż każdy zawodnik w Premier League, a oni wsadzili go między słupki! No i jest bestią – tatuaże, jego imidż. To wszystko krzyczy: „nie zadzieraj z tym gościem!”. W jednym meczu zostaje znokautowany, traci kilka zębów, a w następnym już gra, jak gdyby nigdy nic. W tym sensie Manchester City jest prawdziwą pięknością, którą możesz oglądać bez końca. 

Ale nie potrafię wymazać z głowy tego, skąd pochodzą ich pieniądze. I ludzie także nie powinni tego robić. Nie możemy dawać na to cichego przyzwolenia. W pewnym sensie wspieranie klubu piłkarskiego jest jak kupowanie drinków w konkretnym barze czy ubieranie się w ciuchy konkretnej marki odzieżowej. Te wszystkie wybory stanowią o tym, jacy jesteśmy, jakie wartości są dla nas ważne. A skoro tak – trzeba zadać to pytanie: skąd pochodzą pieniądze? Jeśli z niewłaściwych źródeł, powinniśmy coś z tym zrobić. Z Chelsea mam to samo, też nie mogę patrzyć na ten klub w ten sam sposób, co wcześniej.

Swoją drogą, ostatnio byłem na meczu West Hamu z Manchesterem United, za bilet zapłaciłem 70 funtów…

Piłka nożna przestała być sportem dla prostych ludzi.

Absolutnie. Nie wiem, czyim sportem się staje, ale na pewno nie sportem klasy robotniczej. Wiele klubów to kluby z dziedzictwem, mające wielu kibiców chodzących na stadion regularnie od kilkudziesięciu lat. Ci ludzie wydają jeszcze więcej pieniędzy, których nie mają, żeby utrzymać tę ciągłość, albo po prostu przestają się pojawiać. Przez to futbol traci duszę Moja ostatnia wizyta na Stadionie Olimpijskim to kompletne rozczarowanie. Czułem się jak na jakiejś konferencji, a nie na meczu piłkarskim. To smutne. Z drugiej strony wciąż oglądam Premier League, wciąż oglądam West Ham, kibicuję temu zespołowi. Nie potrafię pozbyć się tego z mojego „systemu”. Dlatego tak trudno powiedzieć: macie nowego właściciela, w takim razie już was nie wspieram. Nie, bo wsiąkłeś. Zainwestowałeś masę pieniędzy i czasu w ten zespół. Mój ojciec jest kibicem West Hamu, jego ojciec był kibicem West Hamu, urodzili się i wychowali we wschodnim Londynie. Nie można tego odrzucić. Ale musisz zadawać pytania o to, skąd w twoim klubie są pieniądze i w jaką stronę popychają całą piłkę nożną. Bo to wszystko jest powiązane. Mistrzostwa Świata, Abu Dabi, PSG, Manchester City, FIFA, Arabia Saudyjska, 25 miliardów pożyczki od japońskiego banku na nowe Klubowe Mistrzostwa Świata. Te wszystkie układy sprawiły, że gra, którą kochamy, odeszła tak daleko od swoich ideałów. Ludzie, którzy w XIX wieku wymyślili futbol, widząc co stało się z ich grą muszą się teraz przewracać w grobie.

Co mogą zrobić w takim układzie kibice, którzy przestali mieć taką władzę nad klubem, jaką mieli gdy prawa telewizyjne nie stanowiły tak ogromnego procenta przychodów? Autor bloga Swiss Ramble wyliczał, że na przykład w przypadku Bournemouth w sezonie 2016/17 to było aż 91%.

To, na czym ludziom rządzącym klubami zależy, to wrażenia wizualne. Masz rację, że siła ruchu kibicowskiego znacząco spadła – tym bardziej, że w angielskim systemie nie jest wymagane posiadanie przedstawiciela kibiców w zarządzie…

Istnieje coś takiego jak Fit and Proper Person Test dla osób chcących zostać właścicielami klubów.

… który jest groteską. Nie zdarzyło się, by ktoś go nie przeszedł. Jedyny raz, kiedy ktoś niemal oblał ten test, to Gao Jisheng, nowy właściciel Southampton. Ale niedługo później zmieniono zasady i i tak go przepuszczono. To, co mogą robić kibice i co sprawdzało się – nie tylko w piłce nożnej, ale też w polityce – to bojkot. Tylko to działa. W piłce nożnej jest to o tyle trudniejsze, że zyski z praw telewizyjnych, z eksportu marki przebiły zyski z dnia meczowego, stając się największym źródłem przychodu. To prawda, że to obniża znaczenie kibiców. Ale powiem ci coś. Telewizja jest kamieniem węgielnym całego boomu na angielski futbol. A to, co przyciąga ludzi do oglądania Premier League na całym świecie i co sprawia, że kontrakt telewizyjny rośnie i rośnie, to kibice na stadionie. Puste trybuny wyglądają kurewsko źle, bardzo trudno sprzedać taki obrazek. Wyobraź sobie ważny mecz fazy pucharowej Ligi Mistrzów, hit Premier League, podczas którego fani podejmują wspólną decyzję, że opuszczają trybuny albo w ogóle nie przychodzą na mecz. To musiałoby dać efekt.

Pamiętam trzy sytuacje, kiedy ludzie bojkotami bardzo mocno wpłynęli na kwestie, które wymagały zmian. W Wielkiej Brytanii mieliśmy gazetę „News of the World”, którą przyłapano na włamywaniu się do telefonów. Wielki skandal, okazało się, że włamali się do telefonu nastolatki, która została porwana i zamordowana. Obrzydliwość. To tak odepchnęło ludzi, że w jednej chwili całe społeczeństwo zbojkotowało tę gazetę. Nikt nie chciał mieć z nią nic wspólnego, sprzedaż spadła praktycznie do zera, gazetę trzeba było zamknąć. 

Kolejna – BDS Movement. Ruch społeczny bojkotujący wszystko, co związane z Izraelem, który przeraził to państwo o wiele bardziej niż raporty o naruszaniu praw człowieka.

Ale najlepszym przykładem, jaki przychodzi mi na myśl – bo jest już związany stricte z piłką nożną – to gdy Fenway Sports Group podniosła ceny biletów na Anfield. Kibice postanowili, że w ramach protestu opuszczą trybuny w 77. minucie meczu z Sunderlandem – bo bilety miały kosztować właśnie 77 funtów. Liverpool prowadził 2:0, stadion się wyludnił, drużyna straciła dwa gole. Pokazało to dwie rzeczy: po pierwsze – jak źle wygląda to w telewizji, jak bardzo upokarza właścicieli. Po drugie – że ma to bezpośredni wpływ na grę zespołu.

W tym sezonie mówiło się sporo o tym, że Stana Kroenke, właściciela Arsenalu, nawet to nie ruszy. Bo lista oczekujących na karnet ciągnie się na trzy-cztery lata i w miejsce jednego kibica spokojnie wskoczy inny, pustek nie będzie.

Fani mogą być kreatywni. Karnetowicze mogą nie oddać swojego biletu na konkretny mecz do puli i się po prostu nie pojawić, pozostawiając luki na trybunach. Są sposoby. Nawet samo wypełnienie trybun turystami byłoby fatalne dla marki Premier League. Wyobraź to sobie: stadion pełen turystów, atmosfera kompletnie zarżnięta. Niektórzy amerykańscy właściciele mogą do tego podejść na zasadzie: podniesiemy ceny biletów o 100% a i tak wyprzedamy stadion. Czy będą to wierni kibice, związani z lokalną społecznością, czy turyści? Nieważne. Tylko że działając w ten sposób szybko zabiliby kurę znoszącą złote jajka. Kiedy oglądasz Premier League w telewizji, widzisz, jak ludzie na trybunach żyją tym, co dzieje się na boisku, jak przeżywają grę swojego klubu. Kamery pokazują oprawy, fanów, czasami jakieś bójki. Wiem, że to klisza, ale ogromną rolę w rozpropagowaniu angielskiej kultury kibicowskiej miał przecież film Green Street Hooligans. Model oparty wyłącznie na zarabianiu na tych, których stać na bilety, zabiłby odbiór tego sportu.

W książce szczegółowo opisujesz przypadek Kroenke, którego w St. Louis znienawidzono za przeniesienie ich drużyny NFL do Los Angeles, bo – mocno upraszczając – po prostu mu się to bardziej opłacało. Uważasz, że futbol czekają podobne rewelacje?

Obawiam się, że ta perspektywa wcale nie jest tak daleka, jak się wielu pewnie wydaje. Było kilka przypadków klubów, które zmieniały miejsce „zamieszkania”. W Anglii najsłynniejszym przykładem jest przypadek Wimbledonu, który stał się MK Dons. Zmian stadionów, kiedy już to się wydarzy, będą dokonywać ludzie właśnie jak Kroenke. Parę lat temu byłem na finale FA Cup z kilkoma kibicami Arsenalu, którzy mówili o tym, że nie tylko nie zawsze chodzą na mecze na stadion, ale często nie stać ich nawet na piwo w pubie, bo ceny są tak wywindowane. Z ekonomicznego punktu widzenia, w innym miejscu, gdzie mieszkają bardziej zamożni ludzie, klub mógłby zarobić więcej na dniu meczowym. Im mniej na stadionach będzie ludzi, którzy są „częścią rodziny”, a których traktuje się często wręcz z pogardą, tym bardziej taka zmiana mogłaby przejść właścicielowi przez myśl.

Jest wśród tych obrzydliwie bogatych ludzi, o których piszesz w książce, ktoś, kto nie sprawia wrażenia człowieka, który chce tylko się wzbogacić, ugrać coś dla siebie, a faktycznie chce zbudować mocną piłkarską markę, silną drużynę?

John W. Henry jest pierwszym nazwiskiem, jakie przychodzi mi na myśl. Nie jest człowiekiem, który ma za sobą historię obdzierania amerykańskich podatników z pieniędzy, ma duży szacunek do historii klubu, zadbał o dziedzictwo Boston Red Sox, tak jak teraz pokazuje, że chce dbać o dziedzictwo Liverpoolu. Posłuchał kibiców, gdy protestowali przeciwko cenom kibiców. Oczywiście każdy z miliarderów ma krew na rękach, John W. Henry również. Ale wydaje się, że on ma jej najmniej.

Zabrzmi to może dziwnie, ale całkiem polubiłem też Thaksina Shinawatrę, byłego premiera Tajlandii. Wiem, że ma na koncie całą listę złamanych praw człowieka, choć z drugiej strony spośród azjatyckich przywódców i tak jest jednym z najczystszych. On miał moim zdaniem najczystsze motywy, gdy przejmował Manchester City. Był wielkim kibicem piłki nożnej. Oczywiście posiadanie klubu pomogło mu komunikować się z królem, z ludźmi w swoim kraju, ponieważ miał zakaz wstępu do Tajlandii, ale on traktował to jako „efekt uboczny”. Jesteś w stanie to wyczuć, że przede wszystkim kochał piłkę nożną. Ten gość jest jak otwarta książka – rozmawiasz z nim i dokładnie wiesz, jakie ma intencje. Był przy tym niezwykle smutny. Spotkałem się z nim w pokoju hotelowym, mówił, jak bardzo chciałby wrócić do ojczyzny, czego wciąż nie może zrobić. Możesz sobie wyobrazić, co czuł, gdy jego protegowany Vichai Srivaddhanaprabha zostawał mistrzem Anglii z Leicester. Było mi go szkoda, oczywiście na tyle, na ile może ci być szkoda człowieka z miliardami na koncie.

Twoim zdaniem to wszystko się posypie, czy futbol już zawsze będzie taki, jaki jest teraz – zdominowany przez wielkie pieniądze ludzi, którzy w większości dorobili się ich nie do końca etycznie, często po prostu nielegalnie?

Jeśli będziemy nadal za to płacić, to taki właśnie będzie. NFL jest najlepszą ligą sportową, jeśli chodzi o finanse, Premier League jest największa pod tym względem w piłce nożnej. Obie zanotowały znaczący spadek liczby ludzi oglądających rozgrywki w telewizji w obecnym sezonie. Ludzie wciąż oglądają sport, ale w inny sposób – na telefonach, na tabletach, niekoniecznie na ekranie telewizora. To tak jak z firmami produkującymi płyty – ludzie nadal słuchają muzyki, ale robią to inaczej. Płyty nigdy nie będą tak tanie, jak muzyka w formie cyfrowej. Nie miało to jeszcze wpływu na obecną umowę telewizyjną, ale kolejna będzie już bardzo interesująca. Jeśli nagle okaże się znacznie niższa, rynek może się załamać. Szczególnie, że piłkarze dostają teraz cztero-, pięcioletnie kontrakty, zarabiają już nawet po 300 tysięcy funtów tygodniowo.

Sporo klubów może też ucierpieć, gdy wycofają się Chińczycy. W książce piszesz o tym, że ich główna motywacja do inwestycji w piłkę to zamiłowanie przewodniczącego Xi Jinpinga do tego sportu. Co, gdy wiatr zacznie wiać z innej strony?

Jestem z tego pokolenia, które pamięta pierwszą „chińską rewolucję futbolową” po mistrzostwach świata w 2002 roku. Wszyscy byli podekscytowani, FIFA stwierdziła wtedy nawet, że to Chińczycy wymyślili piłkę nożną. Chińska Super League miała być bardzo mocna. Ale wszystko to załamało się pod ciężarem korupcji. Chińczycy stracili zainteresowanie tym sportem. Ale gdy przewodniczącym został Xi, znów pojawiła się ekscytacja piłką nożną. Były takie obawy, co gdy Xi odejdzie, ale wydaje się, że jest przygotowany, by być na swoim stanowisku przez naprawdę długi czas. Dla futbolu to może i dobrze, gorzej dla aktywistów walczących o demokrację.

Cała chińska strategia rozwoju piłki to projekt długoterminowy, potrzebuje pięciu-sześciu lat. Wydaje mi się, że faza nabywania klubów w Europie już się zakończyła. Prawo jest obecnie takie, że jeśli nie jesteś zaufanym człowiekiem władzy, nie masz szans na taką transakcję. Pojawiły się podejrzenia, że bogaci ludzie znaleźli najzwyczajniej w świecie sposób, by wyprowadzić pieniądze z kraju. Raczej ustaną też duże transfery do ligi chińskiej, od kiedy rząd nałożył stuprocentowy podatek na zagranicznych graczy w Super League. Teraz wszystko sprowadzać się ma do tego, by wykorzystać wiedzę trenerów pracujących w Chinach do poprawienia jakości drużyny narodowej. To był w zasadzie główny cel wszystkich tych działań – doprowadzić Chiny do awansu na mistrzostwa świata.

Póki co od 2002 ich próby to prawdziwe pasmo porażek.

Ale ocena ostatnich lat jest niesprawiedliwa – nie było szans, by strategia Xi Jinpinga dała efekty tak szybko. Nie wychowasz zawodników w tak krótkim okresie czasu. Byłoby przyjemnym bonusem, gdyby się zakwalifikowali, ale następne eliminacje będą ich. Polecą głowy, jeśli tak się nie stanie.

Łatwiej ci sympatyzować z Chinami niż na przykład z Katarem, gdzie zamiast wychowywać, „kupują” reprezentantów?

Odnośnie Kataru mam mocno ambiwalentne uczucia. Z jednej strony pisałem wiele o niesprawiedliwości i hipokryzji jest w katarskim systemie, ale z drugiej obecnie trwa tam wielki proces reformatorski, który może naprawdę doprowadzić do zmian, zlikwidować niewolniczy system kafala, co nie dzieje się nadal w Zjednoczonych Emiratach Arabskich czy Abu Dabi, czyli w miejscach ściśle związanych z Manchesterem City.

Jeśli chodzi o sam sposób budowania reprezentacji, na szczęście zasady FIFA się zmieniły, dzięki czemu proces naturalizacji kolejnych piłkarzy, który był w trakcie, został zatrzymany.

Mieli nawet klub do naturalizowania zawodników, Lekhwiyę.

Mieli to wszystko nieźle pomyślane. W zeszłym roku byłem w Katarze i zaskoczyło mnie, jak duża debata tam trwa w kontekście naturalizacji. Katarczycy jej nie chcą. Według nich w reprezentacji Kataru mają grać rodowici Katarczycy, nie – powiedzmy – Urugwajczycy jak Sebastian Soria, który swoją drogą w tym momencie ma chyba rekordową liczbę występów dla reprezentacji Kataru.

Ale naturalizacja to tylko jeden ze sposobów, który miał dać Katarowi siłę piłkarską. Głównym jest Aspire Academy, gdzie katarscy piłkarze otrzymują najlepsze możliwe warunki rozwoju, pracują pod okiem najlepszych trenerów, na obiektach, z których korzystał choćby Bayern Monachium. Wytyczyli ścieżkę rozwoju dla najbardziej utalentowanych zawodników.

Akademia jednak również rodziła kontrowersje, bo ściągała najbardziej utalentowanych dzieciaków z biednych rejonów innych krajów, którzy siłą rzeczy mogli po wyjściu z Aspire grać dla reprezentacji Kataru.

Dość głośno było o dwóch zawodnikach urodzonych w Nigerii, którzy obecnie grają w młodzieżowej reprezentacji Kataru. Tylko czy można mówić, że to nie w porządku, że reprezentują Katar, jeśli spędzili w nim praktycznie całe swoje życie? Naturalizacja dorosłego piłkarza to co innego, ale jeżeli zawodnik wychował się w Katarze. Jeżeli otrzymał edukację wartą dziesiątki tysięcy funtów, jakiej nie otrzymałby w swoim kraju. Jeżeli akademia zagwarantowała pracę jego rodzicom, wcześniej żyjącym w ubóstwie. To czy możemy mieć do niego pretensje, że chce się odwdzięczyć reprezentując Katar? Chcesz zatrzymać takiego chłopaka w kraju, to daj mu szansę na pracę, na wykształcenie.

Która z historii opisywanych w „Klubie Miliarderów” zostawiła w twojej głowie największy ślad?

Najwięcej przyjemności dała mi historia Kroenke, może oprócz bycia dźgniętym nożem w twarz. Ale miałem dużo radości z jej kompletowania. Jedną z najlepszych osób, jakie spotkałem podczas pisania książki był prawnik Terry Crouppen.

Ten, który podczas Super Bowl wyemitował swój spot?

Dokładnie ten. W książce napisałem słowo w słowo to, co mi powiedział. Ten gość jest genialny. Wygłosił przy mnie prawdziwie płomienną przemowę o najbogatszych na świecie, nie tylko o tych zaangażowanych w sport. Czułem się, jakby recytował Biblię, to było niesamowite. Tak! Jest! O to mi chodziło!

Ale to, co zostawiło we mnie największy ślad, to podróż do Bangladeszu, kraju niesamowicie biednego, gdzie widziałem każdy etap tego, jak eksportuje się stamtąd pracowników. Każdy szczegół. Ludzi, których jedynym celem jest wykorzystywanie innych, najuboższych ludzi. Moment, w którym prości ludzie trafiają na budowę do Kataru, do Emiratów, to tylko szczyt całej piramidy, wcześniej muszą zastawić dom, jakąkolwiek posiadaną ziemię, żeby opłacić ludzi, którzy załatwią za nich wszystkie papiery – przecież sami nie potrafią czytać ani pisać. Mam cichą nadzieję, że książka „Klub Miliarderów” pokaże ludziom, że to wszystko jest ze sobą powiązane. Nie możemy powiedzieć: „o, patrzcie, kupiliśmy zawodnika i daliśmy mu 400 tysięcy funtów tygodniówki”, „o, jaki piękny stadion na mistrzostwa świata” bez świadomości, że wszystko to tworzone jest rękami, noszone jest na plecach ludzi zarabiających 200 funtów miesięcznie. Wielu ludzi o tym zapomina, nie wolno nam tego robić. Dlatego też mam tak duże nadzieje związane z tym, co obecnie dzieje się w Katarze. Zmiany, które tam nadchodzą w kwestii pracowników z zagranicy nie zaszłyby, gdyby media w Stanach Zjednoczonych, w Wielkiej Brytanii nie podniosły tematu, nie obnażyły patologii, jakie tam mają miejsce. Czy intencje rządzących są szczere, czy to tylko fasada – tego się dowiemy już wkrótce. Na pewno znacznie bliżej Katarowi do wejścia na właściwą, etyczną ścieżkę niż Zjednoczonym Emiratom Arabskim, gdzie nie zanosi się na żadne reformy.

To, co mną wstrząsnęło, to rozmowa jaką odbyłeś z urzędnikiem odpowiadającym za wysyłanie bangijczyków na roboty do innych krajów. Mówił o tym, jakby to była najnormalniejsza rzecz na świecie, podczas gdy musiał być świadom, że posyła ludzi na wyzysk.

W pewien sposób ten gość był po prostu pracownikiem biurowym zasypanym papierami, który musi się z tymi papierami uporać. Dla niego to była codzienność, może to w tym wszystkim jest tak porażające. Dla mnie znacznie bardziej szokującym doświadczeniem była rozmowa z ludźmi, którzy wrócili do Senegalu właśnie z takich robót. Pojechałem do bardzo biednej dzielnicy Dakaru, na południu miasta, gdzie cztery osoby opowiedziały mi swoje historie. Pokazywali mi palce bez paznokci, które ktoś im powyrywał, blizny na całym ciele, opowiadali mi jak zamykano ich w więzieniu, torturowano. To, jak wielkie emocje w nich to nadal budziło, to było dla mnie zdecydowanie najtrudniejsze.

Nie pomyślałeś wtedy: widziałem dość, więcej już nie chcę, nie zniosę?

Wręcz przeciwnie. Poczułem, że trzeba tym ludziom dać głos. Że muszę opisać ich historie, pokazać je światu. Inaczej wiele osób nadal żyłoby w przekonaniu, że świat wielkiego futbolu to piękny świat bez wad.

Rozmawiał SZYMON PODSTUFKA

KOMENTARZE (14)

Dodaj komentarz

Powiadom o
Sortuj wg:   najnowszy | najstarszy | oceniany
Kunta Kinte
Wybrzeże Klatki Schodowej

Fajnie czytało się… Dzięki…

FC Bazuka Bolencin

Oprawić w ramkę ten wywiad (lub znaczną jego część) i powiesić na ścianie!
Każdy kto pamięta piłkę lat 90. czy niektórych fragmentów pierwszej dekady XXI w. bowiem doskonale zdaje sobie sprawę, że jeżeli to wszystko dalej będzie ewoluowało w ty kierunku co galopuje obecnie, to z pięknym sportem, jakim w założeniu, przez protoplastów – jest piłka nożna, niedługo nie będzie mieć niczego wspólnego. A bardziej będzie przypominała rozrywkę w stylu ekskluzywnego, sowicie opłacanego cyrku ze zwierzątkami i klaunami (kopacze).

adrian92

No właśnie- galopuje. To jest chyba słowo klucz i nawet większy problem niż zjawisko komercjalizacji samo w sobie. Bo to, że wraz ze wzrostem rynku medialnego i reklamowego pieniądze w futbolu, najbardziej popularnej dyscyplinie świata, się w końcu pojawią, było oczywiste. Zresztą chyba nikt nie neguje samego faktu, że jakieś pieniądze w profesjonalnym futbolu, być muszą, w końcu dla siedzących w tym ludzi to nie wieczorowe hobby, tylko zawód.
Problemem jest właśnie inflacja- może nie hiper, ale też szybko postępująca- jaka dopadła w ostatnich latach ten sport… To już się staje chore, w tym tempie za 5-6 lat zbliżymy się do kwot rzędu miliarda euro za topowego piłkarza! O ile kwoty w okolicach 20-50 mln nie działają chyba jeszcze aż tak negatywnie na ludzi (w końcu to „tylko” cena luksusowej willi w Kalifornii czy samolotu odrzutowego, czyli ciągle jednej rzeczy czy budynku), o tyle miliard będzie budził już tylko niesmak. Nawet jeżeli weźmiemy pod uwagę wzrost zainteresowania na świecie tym sportem i wzrost przychodów z praw tv to i tak nie tłumaczy to do końca tego co się dzieje z kwotami.
Głównymi winowajcami tej sytuacji są moim zdaniem Chińczycy, ale nie tylko oni są winni. Dużo bardziej ciekawi mnie co będzie gdy Chiny (z jakiegokolwiek powodu) zarzucą obecną politykę wobec futbolu. Nie chcę być postrzegany jako czarnowidz ale moim zdaniem to się w końcu stanie i to wszystko na czym zbudowana jest obecna piłka (czyt. na pieniądzach pożyczonych od banków i prywatnych biznesów) jebnie. Po prostu.

adrian92

Aha, Michał Trela z „PS” też zrobił z nim wywiad. Tu jest więcej o jego pracy jako takiej oraz przygodach, tam natomiast położono nacisk bardziej na stronę tego co czeka piłkę, w tym E-klasę, w najbliższych kilkunastu-kilkudziesięciu latach

Derulo

Dobra robota, świetny wywiad z ciekawą osobą

Gdy ci dobrze, gdy ci źle - chodź na anal, nie bój się.
KTS WESZŁO

Najlepiej komuna i po równo dla wszystkich

Lukasz8181

Ogólnie dobry wywiad i trafne spostrzeżenia Jamesa Montague, ale co do jednego pytania się po części myli lub udziela niepełnej odpowiedzi najprawdopodobniej z powodu bycia Anglikiem i patrzenia na wielką piłkę przez pryzmat przede wszystkim Premier League.

Na pytanie bowiem „Jakie wydarzenie twoim zdaniem zmieniło bieg historii, sprawiło że futbol dziś to gra tak uzależniona od wielkich pieniędzy?” należy wskazać, że początkowy wyścig zbrojeń i dużych wydatków transferowych zapoczątkowało wejście włoskich magnatów finansowych do klubów Serie A, a także Bernarda Tapiego do Olympique Marsylia. Futbol włoski w drugiej połowie lat 80 i przez całe lata 90-te charakteryzowało to, że każdy z topowych klubów Serie A był własnością jakiegoś włoskiego magnata finansowego (Juventus Agnellich, Milan Berlusconiego od 1986 r., Inter Ernesto Pellegriniego, a następnie od 1995 r. Massimo Morattiego, AS Roma o Franco Sensiego, Lazio Rzym Sergio Cragnottiego, Ac Parma Stefano Tanziego) i kluby Serie A wydawały do 2002 r. tak najwięcej pieniędzy na transfery w łącznych kwotach jak i dokonywały najdroższych poszczególnych transferów z którymi mogły konkurować tylko kluby Primera Division w tym przede wszystkim FC Barcelona oraz Real Madryt. W latach 90 Premier League pod względem tak sportowym jak i finansowym była na pewno ligą dopiero numer trzy po Serie A oraz Primera Division. Wejście Abramovicha do Chelsea jest natomiast jednym ze znaczących punktów w ewolucji finansowej przede wszystkim dla Premier League, ale już na pewno nie był początkiem wielkiej forsy w światowej piłce. Gdyby bowiem Abramovich nie pozazdrościł włoskim magnatom finansowych splendoru, sławy, chwały i rozrywki jaką mają dzięki piłce to by pewnie nie zainwestował tak dużych pieniędzy w Chelsea. Dodać tutaj trzeba, że być może właśnie jednym z powodów dla których zainwestował właśnie w Chelsea było to, że w roku 2003 r. nie mógł kupić ani AC Milan, ani Interu Mediolan, ani Juventusu Turyn czy AS Romy bo ich właściciele nie byli zainteresowani sprzedażą. W 2003 r. z wielkich klubów w Serie A do kupienia było tylko Lazio Rzym, które popadło już wtedy w ogromne problemy finansowe.

Mariusz Szewczyk

Podobno Bjelica bardzo mocno chce ściągnąć Carlitosa. To jest tragiczne w tej żenującej lidze, że kazdy kto się wyróżni, to zagra jedną bądź dwie rundy i już ucieka. Najstraszniejsze jest to, że jeszcze kiedyś najlepszych z naszej ligi kupowali z klubów zachodnich, a obecnie z takich krajów, jak Ukraina, Bułgaria czy Chorwacja robią zakupy, jak w Biedronce.e ściągnąć Carlitosa.

Sagittarius

Dobrze prawi. Na zachodzie alternatywą będą niższe ligi. Podobno dla niektórych FS St. Pauli jest już zbyt komercyjne.

Michal Sz

Sporo gadania głupot, irytujący robi się ten wywiad w pewnym momencie. Kolejny typ, który dorabia ideologię do rozrywki jaką jest po prostu piłka nożna.

„W pewnym sensie wspieranie klubu piłkarskiego jest jak kupowanie drinków w konkretnym barze czy ubieranie się w ciuchy konkretnej marki odzieżowej. Te wszystkie wybory stanowią o tym, jacy jesteśmy, jakie wartości są dla nas ważne”. Straszne to jest po prostu, ktoś idzie na mecz, jakoś go wspiera jeśli ma chęć, a gość plecie górnolotne teksty o wartościach. To samo z tymi drinkami czy ubraniami, bzdurne filozofowanie. Co kogo ma obchodzić skąd Manchester City czy Chelsea ma pieniądze? Grają fajną piłkę to ludzie chcą oglądać, to wszystko.

„A to, co przyciąga ludzi do oglądania Premier League na całym świecie i co sprawia, że kontrakt telewizyjny rośnie i rośnie, to kibice na stadionie.” Kolejna bzdura. Kibice, owszem, są ważni, ale chuja by znaczyli, gdyby kluby grały padlinę, zresztą wówczas byłoby ich niewiele. Najważniejszy jest poziom sportowy i od tego wszystko się zaczyna.

„Kibice postanowili, że w ramach protestu opuszczą trybuny w 77. minucie meczu z Sunderlandem – bo bilety miały kosztować właśnie 77 funtów. Liverpool prowadził 2:0, stadion się wyludnił, drużyna straciła dwa gole. Pokazało to dwie rzeczy: po pierwsze – jak źle wygląda to w telewizji, jak bardzo upokarza właścicieli. Po drugie – że ma to bezpośredni wpływ na grę zespołu.” Tak, kibice sobie poszli i dlatego Liverpool stracił 2 gole. Facet plecie takie androny, że aż głowa boli. Reszty już nawet nie chce mi się czytać.

Kolo

Kuffa gość zwiedził świat wszerz i wzdłuż, zna się na sporcie jak mało kto, rozmawiał z najważniejszymi ludźmi, widział wiele rzeczy od środka, ale Michał Sz wie lepiej, bo już ma pewnie 18 lat i był na 10 meczach ligi polskiej. Przypominasz mi tych ludzi co piszą, że Einstein gadał głupoty i to dalej tylko teoria.

Michal Sz

A ty mi przypominasz osobę bez własnego zdania, która przyjmuje za prawdę wszystko co ktoś opowiada, choćby były to największe dyrdymały.

Kolo

Ja się z nim po prostu zgadzam i tyle. Widzisz wielu ma pewne wartości w życiu i zasady i jest ważne skąd ktoś bierze na coś pieniądze. Gdyby wyszło na jaw, ze mój ukochany nawet klub kupuje na potęgę piłkarzy z handlu dziećmi i ich nierządu i tylko stąd ma kasę, to nawet jakby miał zagrać w finale LM w życiu bym na ten mecz nie poszedł i nie patrzył, dopóki cały zarząd by nie wylądował w pierdlu. Rozumiem dla Ciebie to nie ma znaczenia, byle możesz poskakać po golu z radości.
Druga sprawa to kibice. Oczywiście, że kontrakt rośnie poprzez podniesienie poziomu sportowego, ale to dlatego że kibice zawsze są więc nie możesz tego sprawdzić. Wyobraź sobie sytuację, że od dziś nikt nie chodzi na mecze angielskiej ligi, taki protest. Myślisz, że stacje telewizyjne dalej by chciały płacić hajs za to coś, nawet jakby grali wyśmienicie ? Ludzie przed tv jakby zobaczyli, że na kazdym meczu słyszą świerszcze po chwili też by mieli gdzieś takie rozgrywki. A po nich sponsorzy. Piłka nożna jest tylko i wyłącznie dla kibiców, bez nich ten sport by był zaorany w 2 lata.
3 sprawa. Naprawdę nie umiesz wyobrazić sobie sytuację z punktu widzenia piłkarza, że gdy grasz przez 77 minut przy pełnym dopingu, a nagle kibice wszyscy wyszli i jest cisza i pusto, to schodzi z Ciebie trochę powietrze. Niby grasz, ale to już nie jest to samo i moze być to wystarczające, że drużyna przeciwna to wykorzystała ? Bo ja potrafię. Oczywiście to trochę gdybanie bo się nigdy nie dowiemy, ale można przypuścić, że skoro przez 77 minut przy dopingu prowadzili 2:0 byłaby szansa, żeby tego nie wypuścili, gdyby dalej ich ciągnął doping.

Michal Sz

Punkt 3. Piłkarze mają takie rzeczy na ogół głęboko w dupie. Przecież co chwilę masz przypadki, że kibice nie wychodzą ze stadionu, a drużyna traci prowadzenie. To co, wtedy nagle nie ma to znaczenia? Bajdurzenie i tyle.

Punkt 2. Nigdy się tego nie dowiemy, bo takiej sytuacji nie będzie. Można za to być pewnym tego, że gdyby kluby zaczeły grać padlinę jak w polskiej lidze to na mecze chodziłoby mniej ludzi, a kasa z kontraktu robiła się coraz mniejsza. Jest dobra piłka to są ludzie i kasa, nie ma dobrej piłki, to zainteresują się nią jedynie napaleńcy.

Punkt 1. Czasem jest to ważne skąd ktoś bierze pieniądze, a czasem nie. W Polsce nie można na przykład finansować fundacji z pieniędzy pochodzących z przestępstw. Czy chorym dzieciom robi to różnicę, że kasa na ich leczenie pójdzie od Bogusława Bagsika, a nie od kogoś uczciwego? Różnie na to wszystko można patrzeć.

wpDiscuz

INNE SPORTY

WARSZAWA 17.05.2018 
KONFERENCJA PRASOWA  PRZED BOXING NIGHT 14 NARODOWA GALA BOKSU --- PRESS CONFERENCE BERORE BOXING NIGHT 14 NATIONAL BOX GALA  
MARCIN NAJMAN   
FOT. ANNA KLEPACZKO/FOTOPYK/NEWSPIX.PL
---
Newspix.pl *** Local Caption *** www.newspix.pl 
mail us: info@newspix.pl
call us: 0048 022 23 22 222
---
Polish Picture Agency by Ringier Axel Springer Poland
26 maja, 11:40