Reprezentacja Polski pogrąża się w chaosie, a z każdym kolejnym meczem zapada się coraz mocniej w ruchomych piaskach europejskiego futbolu. Dywizja C Ligi Narodów, która kiedyś wydawała się nam odległymi rubieżami, dzisiaj niebezpiecznie zagląda w oczy z nieźle dostrzegalnej perspektywy. Postawa piłkarzy oraz selekcjonera to oczywiście główne przyczyny obecnego stanu rzeczy, ale trudno nie ulec wrażeniu, że aktualna sytuacja reprezentacji jest elementem większej całości, której kierunek wyznaczają Cezary Kulesza oraz Polski Związek Piłki Nożnej.
Trzeci koszyk w eliminacjach EURO to już coś pewnego, a tak nisko rozstawieni w losowaniach nie byliśmy od czasów eliminacji EURO 2016 za kadencji Adama Nawałki. To wtedy rozpoczęła się odbudowa zaufania do polskiej kadry oraz PZPN po mrocznych czasach Michała Listkiewicza czy Grzegorza Laty. Dzisiaj znaleźliśmy się w podobnym miejscu, co w końcówce pracy Waldemara Fornalika i wydarzenia z 6 grudnia w Belfaście mogą negatywnie zdeterminować szanse naszej reprezentacji na awans.
Kulesza musi spojrzeć w lustro. Urban może odejść, a problemy pozostaną
Niemcy, Irlandia, Szkocja, Gruzja – takie zespoły należało pokonać, aby zapewnić sobie awans na EURO ponad 10 lat temu. Teraz również na pewno nie będzie już tak łatwo, jak podczas ostatnich eliminacji, kiedy przecież i tak niesamowite trudności sprawiała nam rywalizacja z Czechami, Mołdawią, Wyspami Owczymi oraz Albanią.
Coraz więcej wskazuje na to, że w tych rozgrywkach poprowadzi nas nowy selekcjoner. Notowania Jana Urbana są bardzo niskie i chyba tylko spektakularny triumf nad Szwecją mógłby uratować jego posadę. 4 punkty po 5 spotkaniach to oczywiście wynik zdecydowanie poniżej oczekiwań, a już brak choćby remisu w starciu z najsłabszą od lat Rumunią to totalna klęska. Im dalej w las idzie kadencja Jana Urbana, tym trudniej znaleźć argumenty na obronę selekcjonera.
Nie widać wypracowanych schematów, nie ma zbyt dużej powtarzalności. Chyba, że za taką uznamy permanentne dogrywanie do lewej strony i liczenie tam na indywidualny błysk geniuszu Nicoli Zalewskiego. Piłkarze są trochę pozostawieni sami sobie bez konkretnych wymagań taktycznych i założeń, co do pozycji.
Oczywiście, od takich zawodników jak Jan Bednarek czy Jakub Kiwior, którzy w FC Porto wyglądają świetnie powinniśmy wymagać więcej. Podobnie sprawa wygląda z Mattym Cashem w Aston Villi. Tak doświadczeni i zaprawieni w bojach kadrowicze muszą być fundamentem naszej obrony – w końcu w sumie mają razem 159 meczów w reprezentacji. Każdy z nich w klubie otrzymuje jednak konkretne wskazówki od trenerów będących zapatrzonymi w detale fachowcami, jakimi są Francesco Farioli oraz Unai Emery. W kadrze stanowią natomiast zlepek indywidualności, który nie stanowi zespołu i nie potrafi od dłuższego czasu stawić wyzwania jakiemukolwiek poważnemu rywalowi.
6:0 z Rumunią dało pewien powiew optymizmu, ale okazało się, że był on bardziej kruchy niż kręgosłup moralny większości polityków w polskim parlamencie. Zasadne jest pytanie, czy poza powoływaniem młodych zawodników i dawaniem im szansy do gry, nie należałoby również obudować ich bardziej dokładnymi informacji, co do tego, jak mają zachowywać się zarówno z piłką przy nodze, jak i bez niej.
Ofiarą tego stali się przecież Bartosz Mazurek i Oskar Kubiak. Obaj broniąc dostępu do bramki naprzeciw czterem rozpędzonym Rumunom przy golu na 2:0 dla rywali, mogli już tylko rozpaczliwie liczyć na złe podanie rywala lub jego pomyłkę przy oddawaniu strzału. Takich sytuacji było więcej. Choćby przy nieuznanym golu dla rywali Florinel Coman również został pozostawiony bez krycia przed polem karnym, a Wiktor Nowak zamiast wbiegać w pole karne powinien raczej wyskoczyć i wykonać pressing nieco wyżej.

Treningi naszych młodych reprezentantów niestety nie przyniosły pozytywnego rezultatu w meczu z Rumunią
Symbolem braku taktycznej myśli przewodniej była również słynna już wypowiedź Przemysława Wiśniewskiego po spotkaniu ze Szwecją w Solnie. Wówczas nasz obrońca wskazywał na brak zrozumienia i współpracy ze znajdującym się za jego plecami Mattym Cashem, przez co jeden wykonał krycie strefowe, a drugi indywidualne. Takie błędy na poziomie reprezentacyjnym to bolesna weryfikacja sposobu jej prowadzenia przez Urbana i jego sztab.
Nie zawsze powołania do reprezentacji Polski muszą stanowić zbiór graczy będących aktualnie w najwyższej formie. To musi być grupa zawodników dostosowana do pomysłu selekcjonera na daną formację i miejsce na boisku. Z tego względu nawet rozumiałem brak Bartosza Nowaka, który jest nieco innym typem zawodnika niż stanowiący obiecujący środek pola Sebastian Szymański, Piotr Zieliński oraz Wiktor Nowak.
Kiedy jednak z powodu kontuzji Zielińskiego w Bukareszcie zabrakło, a w jego miejsce Urban posłał do boju Karola Świderskiego, to trudno było mi zrozumieć tok postępowania selekcjonera. Późniejszy występ zawodnika Widzewa na pozycji ofensywnego pomocnika „okraszony” zaledwie 7 celnymi podaniami był przykrym widowiskiem, ale dało się to przewidzieć. Urban wymagał od niego wizji gry oraz regulowania tempa gry na poziomie, którego Świderski nie był w stanie zagwarantować.
Podobnie sytuacja ma miejsce z lewą stroną defensywy. Kubiak nie wypadł jednoznacznie źle, ale nie jest typowym lewym obrońcą i wystawianie go na tej pozycji długofalowo nie służy kadrze. Nie jestem w stanie pojąć, dlaczego swojej szansy nie dostał jeszcze Michał Gurgul, regularnie grający w ekipie mistrza Polski Lecha Poznań, także w europejskich pucharach.
Elementem stabilizacji w zakresie budowania reprezentacji być może okaże się przynajmniej fakt, że z pięciu meczów Ligi Narodów aż w czterech zagraliśmy na czwórkę z tyłu. To system bardziej zbliżony do możliwości, jakie aktualnie prezentują polscy piłkarze. Kontuzje i zawieszenia na pewno nie pomagają selekcjonerowi w wypracowaniu ciągłości, co jednak nie usprawiedliwia niektórych jego pomysłów.
Podobnie przecież sprawa wygląda z Marcelem Regułą na prawym skrzydle. Trochę brakuje mi na tym zgrupowaniu kogoś, kto bardziej rozumie specyfikę gry w tym miejscu, a więc Jakuba Kamińskiego z Benfiki. Jasnym jest, że ostatnio w klubie jego sytuacja jest gorsza niż zła, lecz swoją jakością niejednokrotnie pokazywał, że w reprezentacji potrafi wznieść się na niezły poziom. Reguła w Zagłębiu operuje przecież raczej bliżej środkowej strefy boiska, czasem nawet jako napastnik.
Wszystko w reprezentacji posypało się od momentu przegranego barażu ze Szwecją i nietrudno zauważyć, że wpływ na działania sztabu śp. Jacka Magiery był nie do przecenienia. Wielka tragedia, jaka 10 kwietnia dotknęła cały polski futbol bezpośrednio odbiła się również na reprezentacji. Koncepcja duetu na czele kadry Jan Urban – Jacek Magiera od początku wydawała się logiczna i dała powiew świeżości w jesiennych spotkaniach.
Efektem tego były choćby dwa remisy z Holandią i seria siedmiu meczów bez porażki aż do barażowej traumy ze Szwecją. Wiedza taktyczna połączona z ogromnymi talentami psychologicznymi Magiery stanowiły wielkie wsparcie dla Urbana oraz drogowskaz dla zawodników. Wygląda na to, że zadanie jego zastąpienia okazało się jeszcze trudniejsze niż mogło się wydawać.
Nie ulega wątpliwości, że za sytuację na boisku odpowiadają na końcu trener oraz piłkarze i to ich fachowość ma zapewniać co najmniej przyzwoite wyniki reprezentacji. Nikt z działaczy PZPN nie wyjdzie przecież na plac gry. Mogą jednak robić wiele, aby im stworzyć im warunki i środowisko sprzyjające realizowaniu określonej wizji. A prawda jest taka, że my tej wizji od ładnych paru lat nie mamy. Reprezentacja ma po prostu wygrywać – i oczywiście jest to słuszne założenie, ale jak to zrobić i w jaki sposób do tego doprowadzić, to już pytanie chyba wykraczające poza sposób myślenia ludzi z piłkarskiej centrali.
Wiele wskazuje na to, że Jan Urban po meczu ze Szwecją pożegna się z posadą, a Cezary Kulesza stanie przed wyborem piątego selekcjonera za swojej prezesury, która nie trwa przecież 10 czy 15 lat, a nieco ponad 5. Do tego można dorzucić przecież jeszcze odziedziczonego po Zbigniewie Bońku Paulo Sousę. Portugalczyk nie zachował się względem naszej federacji fair i w obliczu oferty z Flamengo momentalnie zapałał miłością do brazylijskiego futbolu, ale nie jest tajemnicą, że wcześniej nie czuł się specjalnie wspierany przez Kuleszę.
Podobnie może czuć się w ostatnim czasie Jan Urban, który mimo podpisanego do końca eliminacji EURO 2028 kontraktu, jest pod ostrzałem z każdej strony. Skoro mimo przegranego barażu ze Szwecją Kulesza zdecydował się przedłużyć z nim umowę, to dlaczego przez długi czas nie zabierał głosu w jego obronie? Trudno odnieść wrażenie, że prezes PZPN jest specjalnie przekonany do jego obecności, ale jest to uczucie obecne już od samego początku ich współpracy. Przecież kiedy w lipcu poprzedniego roku był on wybierany na to stanowisko, nie podano na jak długo podpisano kontrakt. Można było wyczuć, że jest to działanie doraźne obliczone na podniesienie reprezentacji z marazmu i ułańską szarżę na mistrzostwa świata.
Podobnie sytuacja wyglądała z Michałem Probierzem, który był zatrudniany w atmosferze totalnego bałaganu po kadencji Fernando Santosa. Wówczas zakończyło się to szczęśliwie, bo dzięki niezłemu rozstawieniu z Ligi Narodów mogliśmy zagrać w barażach i awansowaliśmy na EURO 2024. Teraz misja zakończyła się niepowodzeniem, a mimo to selekcjoner został. Teoretycznie wskazywałoby to na przekonanie Kuleszy do jego kompetencji i pomysłu na futbol. Jeśli tak, to wraz z trenerem powinien wypracować jasną koncepcję na to, jak potraktować czerwcowe zgrupowanie oraz Ligę Narodów w kontekście rozwoju reprezentacji. W tym przypadku zdecydowanie zabrakło spójności.

Ostatnio coraz trudniej dostrzec jedność w działaniu Jana Urbana i Cezarego Kuleszy
Jan Urban zwraca uwagę na powoływanie młodych zawodników i na czas, który musiał poświęcić na testy. Z drugiej strony przez ostatnie miesiące wciąż musiał oglądać się za siebie, bo po każdym kiepskim wyniku, napięcie wokół niego narastało. Pomruki niezadowolenia z piłkarskiej centrali wybrzmiewały również podczas mistrzostw świata. Selekcjoner nie zdecydował się wtedy na podróż do USA, by stamtąd obserwować Szwedów i Bośniaków, czy inspirować się taktycznymi nowinkami w centrum wydarzeń.
Zamiast szumu tworzonego przez przecieki, zdecydowanie więcej dobra mogłaby przynieść przy Bitwy Warszawskiej choćby merytoryczna dyskusja o sztabie. Ewidentnie brakuje w nim fachowców najwyższej próby, którzy danymi i wiedzą mogliby wspomóc selekcjonera. Być może ze strony związku, ktoś taki jak dyrektor sportowy powinien skonsultować te kwestie z selekcjonerem. Dialogu jednak brakuje. Z pewnością należy się zastanowić, czy praca takich ludzi jak Hubert Małowiejski czy Andrzej Dawidziuk, przebiega właściwie i czy oni jako ludzie od wielu lat obecni przy kadrze, mają nowe pomysły na to, jak wyciągnąć z poszczególnych zawodników na boisku więcej.
A przecież pierwsza reprezentacja z jasno wytyczonym sposobem działania mogłaby być również wyznacznikiem dla tego, co się dzieje się niżej. W podobnej strukturze mogą przecież grać wówczas reprezentacje U-21, U-20 czy U-19. Dzięki temu największe talenty mają choć trochę ułatwioną drogę do tego, aby wskoczyć na najwyższą scenę, gdzie presja ze strony kibiców oraz mediów jest już znacznie większa.
Cezary Kulesza nie wie, czym ma charakteryzować się wybierany przez niego selekcjoner. Jego kryteria wyboru w ostatnich latach w dużej mierze opierały się na nastrojach społecznych, a nie na fachowej ocenie pomysłu na futbol prezentowanego przez kandydata. Brakuje wiosłowania w jednym kierunku, nie widać zbyt dużej współpracy na linii związek – kolejni selekcjonerzy. Dryfujemy w mglistym kierunku, gdzie nawet awans z grupy na mistrzostwach świata okazał się chwilowym uniesieniem bez szerszego planu, bo przecież niedługo potem Czesław Michniewicz pożegnał się z posadą.
Jeśli pomysłem ma być sama zmiana dla zmiany, to być może Jan Urban powinien na stanowisku pozostać. Przynajmniej nie jest bohaterem afer, czego nie można powiedzieć o poprzednikach – Probierzu czy Michniewiczu. Jeśli jednak wymagamy od trenera czegoś więcej niż selekcja piłkarzy, to można poszukać szerzej. Najgorsze w tym wszystkim jest to, że obecny kryzys nie wygląda na chwilowy wypadek przy pracy. To raczej konsekwencja lat funkcjonowania bez jasno określonego kierunku, w których kolejne decyzje miały przede wszystkim rozwiązywać bieżące problemy.
Dzisiaj możemy mieć nowego selekcjonera, jutro obudzić się w dywizji C Ligi Narodów, a pojutrze rozpocząć kolejną misję ratunkową na finiszu eliminacji EURO. Bez zmiany sposobu myślenia w piłkarskiej centrali wszystko to będzie jednak tylko pudrowaniem rzeczywistości. A polski futbol nie potrzebuje kolejnego pudru. Potrzebuje wreszcie fundamentów.
ZOBACZ RÓWNIEŻ
fot. Newspix