Teddy Riner, arcymistrz judo, pięciokrotny złoty medalista olimpijski i narodowa ikona Francuzów, chce zostać prezydentem. W kraju rozczarowanym politycznymi elitami jego nazwisko jest potężnym kapitałem, ale może też okazać się pułapką. Tym bardziej że za pozornie niezależną kandydaturą mogą kryć się interesy i kalkulacje kończącego prezydenturę, niepopularnego Emmanuela Macrona. Dżudoka może rzucić wyzwanie establishmentowi, ale musi przekonać wyborców, że nie jest kolejnym wielkim mistrzem, który pomylił sportowy autorytet z politycznymi kompetencjami.
Teddy Riner nie chce we Francji podziałów
Zamiast judogi założył elegancki, granatowy garnitur i śnieżnobiałą koszulę. Pewnym, niskim, ale ciepłym głosem, z lekkim gwadelupskim akcentem, zwrócił się do Francuzów wprost: – Jestem Teddy Riner i dziś mówię wam to prosto w oczy: jestem kandydatem w wyborach prezydenckich w 2027 roku. Słowa wybrzmiały mocno. Oto bowiem człowiek, który swoją postawą na tatami zbudował pomnik prawdopodobnie trwalszy niż sama V Republika, postanowił wkroczyć do polityki. I od razu na najwyższy szczebel.
W judo, rywalizując w najcięższej kategorii wagowej, przez lata nie miał sobie równych. W polityce będzie jednak musiał opanować zupełnie nowe techniki. Rywalami nie będą bowiem wyłącznie kontrkandydaci w zaplanowanym na kwiecień przyszłego roku wyścigu do Pałacu Elizejskiego. Przede wszystkim zmierzy się z bezwzględną i często bardziej zanieczyszczoną niż Sekwana francuską sceną polityczną.
Teddy Riner, absolutna legenda francuskiego sportu i światowego judo, staje do rywalizacji, w której nie jest, jak to zwykle bywało, faworytem. Jego pomysł na Francję z pozoru nie jest skomplikowany: – Nie jestem ani z prawicy, ani z lewicy. Chcę zostać prezydentem, który jednoczy. Nie będę jednym z tych, którzy patrzą, jak kraj płonie. Czy szaleństwem jest odmowa patrzenia, jak Francja każdego dnia zapada się pod ciężarem długu?
Pięciokrotny mistrz olimpijski postawił na prosty przekaz i jasno wyjaśnił, dlaczego kandyduje. Postanowił wykorzystać rozczarowanie Francuzów i narastającą społeczną frustrację. Przedstawia się jako kandydat z zewnątrz, człowiek nieuwikłany w partyjne rozgrywki. W ten sposób chce zdobyć poparcie wyborców, o które we Francji szalenie trudno.

Elektorat nad Sekwaną, gdzie wśród dominujących nastrojów przeważa nieufność, nie jest skłonny, by od razu się do niego przekonać. Choć Riner cieszy się niezwykle dobrą, jak na francuskie realia, opinią – pozytywnie ocenia go 70 proc. Francuzów, a to wynik porównywalny ze szczytem popularności Jacques’a Chiraca, do którego od prawie trzech dekad nikt się nie zbliżył – wejście na grząski grunt polityki może okazać się dla niego zgubne.
Czy sportowa legenda okaże się wystarczającym kapitałem, by zdobyć Pałac Elizejski? A może start w wyborach będzie jedynie chwytliwą i pożywną dla mediów ciekawostką? I czy w całej tej układance jest jeszcze ktoś, kto może zyskać? Czy słabnący z dnia na dzień Emmanuel Macron nie dostrzegł w popularnym sportowcu szansy na zachowanie wpływów po zakończeniu prezydentury?
Mistrz, który może uratować macronizm?
Ostatni z tropów jest – na razie – mglisty, a z pozoru brzmi wręcz groteskowo. Bo jakim cudem chłopisko ważące 150 kilogramów miałoby zostać marionetką człowieka o połowę lżejszego? To jednak tylko optyczne złudzenie. Macron bardzo pozytywnie zareagował na start mistrza judo w wyborach. Wysłał mu, jak informowały media, SMS-a z popularnym cytatem z francuskiej komedii „Les Bronzés font du ski” z 1979 roku, który na stałe wszedł do języka potocznego: „Nigdy nic nie wiadomo. W wyniku nieporozumienia to może wypalić”.
We Francji używa się tego powiedzenia, gdy coś z pozoru skazane jest na porażkę, ale dzięki okolicznościom, na przykład słabości konkurencji, może się jednak powieść. Poważniej Macron wypowiadał się o kandydaturze Rinera w telewizji, nazywając go wielkim mistrzem, kandydatem ponad podziałami i człowiekiem, którego głos powinien być ważny w debacie publicznej.
Choć dżudoka nie mówi o tym głośno, w przeszłości nietrudno było zauważyć, że łączyły go z urzędującym jeszcze prezydentem raczej ciepłe stosunki. Nie chodzi nawet o państwowe odznaczenia – każdy prezydent musiałby przecież uhonorować takiego sportowca – lecz o życzliwość, z jaką obaj się do siebie odnosili. Gdy podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu Riner zapewnił Francji dwa złote medale, indywidualny i drużynowy, Macron wraz z kibicami szalał w Grand Palais Éphémère i wylewnie gratulował mu sukcesów.

Macron i Riner po zdobyciu kolejnego złotego medalu przez tego drugiego
Był to moment, w którym prezydent po raz ostatni odnotował wzrost poparcia w sondażach. Wówczas dobrze oceniało go 27 proc. obywateli. Od tamtej pory się posypało. Obecnie, w zależności od badania, pozytywnie ocenia go zaledwie 13–15 proc. respondentów. To druzgocąca mniejszość. Ewentualne oficjalne poparcie ze strony prezydenta mogłoby więc okazać się dla Rinera pocałunkiem śmierci, choć z drugiej strony stanowiłoby jakiś kapitał. Mieć na starcie kampanii 15 proc., a nie mieć, to jednak coś.
Przy znacznym rozdrobnieniu głosów i wyjątkowym zbiegu okoliczności taki wynik może zapewnić miejsce w drugiej turze. To jednak wyłącznie hipotetyczne wyliczenia. Bardziej miarodajne są na razie sondaże badające potencjał kandydatury Rinera i tu jest jeszcze lepiej. Wynika z nich, że 21–22 proc. wszystkich wyborców deklaruje gotowość oddania na niego głosu. Wprawdzie tylko 4 proc. badanych wskazało, że na pewno zagłosuje na dżudokę, ale głosy niezdecydowanych mogą rozstrzygnąć nie tylko jego polityczną przyszłość, lecz także wynik wyborów.
Politycznym konkretem łączącym Rinera z macronistami jest program. Urodzony na Gwadelupie dżudoka głosi hasła podobne do tych, które w 2017 roku zapewniły prezydenturę dotychczasowemu gospodarzowi Pałacu Elizejskiego, a pięć lat później – mimo niekorzystnych prognoz – pomogły mu utrzymać władzę. Macron również kreował się na człowieka spoza spolaryzowanego systemu. Mówił o politycznej odnowie i jednoczeniu ponad podziałami.
– Obserwuję podziały w kraju i nie mogę zaakceptować tego, że zarówno młodsi, jak i starsi nie mogą wyobrazić sobie przyszłości – stwierdził Riner, nawiązując do haseł głoszonych niespełna dekadę wcześniej przez urzędującą głowę państwa. Jeśli chodzi o pozostałe postulaty dżudoki, zamierza skupić się na sprawach najbardziej doskwierających Francuzom. Domaga się obniżenia kosztów pracy, aby ludzie mogli więcej zarabiać. Obiecuje reformę niewydolnego systemu emerytalnego i ochrony zdrowia. Nieprzypadkowo jedną z pierwszych wizyt w trakcie kampanii złożył w szpitalu. Ponadto chce przywrócić autorytet państwa i zdecydowanie sprzeciwia się rasizmowi.
Wyborcza batalia. Kto boi się Rinera?
Jasne jest, że wśród imigrantów i ich potomków, których – według statystyk – jest we Francji około ośmiu milionów, Riner może zdobyć znaczące poparcie. Jeszcze przed drugimi urodzinami wraz z rodziną przeniósł się na przedmieścia Paryża. Tam dorastał, w dobrze znanej scenerii. Choć później, dzięki sportowym sukcesom, jego poziom życia diametralnie się zmienił, przekonuje – i brzmi w tym wiarygodnie – że problemy imigrantów zna z własnego doświadczenia. – Chcę budować państwo, w którym przyszłość młodych ludzi nie jest przekreślana z powodu braku znajomości, odpowiedniego nazwiska czy też koloru skóry – powiedział w inauguracyjnym przemówieniu, ogłaszając swoją kandydaturę na prezydenta.
Zdobycie głosów centrowego elektoratu to jednak nawet nie połowa sukcesu. Obecne sondaże jasno wskazują, że w kwietniowym głosowaniu Francuzi zamierzają postawić na skrajności. Absolutną liderką wszystkich badań jest Marine Le Pen. Jej średni wynik z ostatnich 30 dni to niemal 33 proc. poparcia. Na drugim miejscu plasuje się Jean-Luc Mélenchon, który zbliża się do 18 proc. Jeśli Riner na poważnie chce włączyć się do walki o Pałac Elizejski, musiałby odebrać sporo głosów zarówno liderce skrajnej prawicy, jak i kandydatowi skrajnej lewicy.
Badania pokazują, że znacznie więcej może stracić były europoseł. 15 proc. jego wyborców zadeklarowało możliwość przeniesienia poparcia na dżudokę. W grupie osób do 24. roku życia odsetek ten jest jeszcze wyższy i wynosi niepokojące dla skrajnego lewicowca 35 proc. Zdecydowanie bardziej zdyscyplinowany elektorat ma szefowa Frontu Narodowego. Mniej niż 10 proc. jej wyborców jest skłonnych oddać głos na pięciokrotnego mistrza olimpijskiego.

Marine Le Pen jest faworytką według sondaży
Mélenchon najwyraźniej czuje zresztą, że to właśnie jemu „Olbrzym z Gwadelupy” może zagrozić bardziej. Nazwał go bowiem „kandydatem prawicy, który jakoś wygląda”. Trzeba przyznać, że ten słynący z kwiecistych wypowiedzi polityczny awanturnik potraktował konkurenta wyjątkowo łagodnie, być może z respektem dla jego postury i osiągnięć. Zazwyczaj o przeciwnikach politycznych wypowiada się znacznie ostrzej. Macrona nazywał niegdyś szaleńcem, a Le Pen – faszystką.
Prezydent Riner na olimpijskim… tatami?
Prospołeczny program, konieczność uzdrowienia kraju, a także szacunek i uwielbienie, jakimi Francuzi darzą go za sportowe sukcesy – to zestaw argumentów przemawiających na korzyść Teddy’ego Rinera. W 2024 roku dżudoka wraz z legendarną lekkoatletką Marie-José Pérec zapalał znicz podczas ceremonii otwarcia igrzysk olimpijskich w Paryżu. Stał się wówczas, choć na krótko, symbolem jedności narodowej.
Francuzi przeżywali igrzyska w wyjątkowej zgodzie, ciesząc się ze świetnych występów swoich sportowców, którzy zdobyli 16 złotych medali i zajęli wysokie, piąte miejsce w klasyfikacji medalowej. Był to najlepszy wynik Trójkolorowych na igrzyskach od 1900 roku, a zarazem ostatni moment, gdy nastroje społeczne we Francji były w miarę przyzwoite. Później było już tylko gorzej, czego najlepszym dowodem są obrazki z ostatnich dni. Dziś już nawet pomnikowy Tour de France, który potrafił działać na naród kojąco, nie spełnia takiej roli.
Najpoważniejszym argumentem przeciwko Teddy’emu Rinerowi jest brak doświadczenia politycznego. Sukcesy sportowe nie przekładają się automatycznie na kompetencje niezbędne do zarządzania państwem. Część komentatorów francuskiej sceny politycznej uważa ponadto, że dżudoka nie dysponuje odpowiednim zapleczem, bez którego trudno przygotować kampanię, również od strony finansowej.
Zwraca się także uwagę – i nie bez racji – że jego program jest pozbawiony konkretów i trąci populizmem. Można się było również spodziewać, że skoro zgłosił aspiracje do Pałacu Elizejskiego, szybko przypomniane zostaną mu niejasne historie podatkowe, wystawne życie w Maroku oraz bliska przyjaźń z kontrowersyjnym królem Muhammadem VI.
Największym kuriozum związanym ze startem Teddy’ego Rinera w wyborach jest jednak deklaracja, że nawet w przypadku zwycięstwa i objęcia urzędu prezydenta wystąpi na… igrzyskach olimpijskich w Los Angeles w 2028 roku! Nie zdarzyło się jeszcze, by urzędująca głowa państwa wzięła udział w zawodach najwyższej rangi, choć następcy tronów nierzadko pojawiali się na najważniejszej sportowej imprezie świata. Wśród nich byli przedstawiciele: Norwegii, Hiszpanii, Grecji czy Szwecji. Startowali jednak głównie w żeglarstwie, jeździe konnej lub bobslejach, a nie w judo, gdzie treningi i przygotowania są katorżnicze, a upływający czas z pewnością nie sprzyja Francuzowi, który tuż przed przyszłorocznymi wyborami skończy 38 lat.

Teddy Riner to kochany we Francji sportowiec. Zdobył pięć razy złoto olimpijskie i jedenaście razy był mistrzem świata
Oczywiście Riner jest fenomenem, ale ostatnią walkę na tatami stoczył niemal dwa lata temu. Na dodatek w międzyczasie wyrósł mu przynajmniej jeden arcygroźny rywal. Choć akurat w tym przypadku wszystko zależy od tego, czy będzie mógł wystąpić za niespełna dwa lata w Kalifornii, czy też nie. Nazywa się bowiem Inał Tasojew i reprezentuje Rosję.
Przestróg ze świata nie brakuje
Teddy Riner, startując w wyborach, na pewno wiele ryzykuje. Zresztą, już Saxo Bank zawiesił z nim współpracę, choć oficjalnie w eter poszła informacja, że stało się to za obopólną zgodą. Duński bank ogłosił, że „zawiesza” współpracę z Teddy’m Rinerem „za obopólną zgodą” i „w celu przestrzegania obowiązujących przepisów”. 37-letni francuski gwiazdor judo pojawił się w kampanii Saxo Bank u boku ośmiu innych sportowców z zagranicy, w tym m.in. kierowcy Formuły 1 Lando Norrisa i tenisistki Aryny Sabalenki.
Do tego został zawieszony przez UNICEF. A był tu ambasadorem od 2018 roku. Jednak ze względu na aktywne zaangażowanie polityczne organizacja podjęła decyzję, że zrywa współpracę. UNICEF docenia dotychczasową prospołeczną działalność Rinera, ale kieruje się zasadami neutralności politycznej, a tutaj się to zdecydowanie wyklucza. To podstawa działalności tej organizacji.
Inna sprawa to sytuacje, które spotkały równie kochanych konkurentów. Ciekawym przykładem jest to, co wydarzyło się w 2022 roku na Filipinach. Uwielbiany w tym kraju jeszcze bardziej pięściarz Manny Pacquiao, mistrz świata w ośmiu kategoriach wagowych i najsłynniejszy Filipińczyk wszech czasów, wystartował w wyborach prezydenckich, mając – w przeciwieństwie do Rinera – spore doświadczenie polityczne. Najpierw był posłem, później senatorem. Łącznie spędził w parlamencie 12 lat.
Mimo to zajął dopiero trzecie miejsce, uzyskując niespełna 7 proc. głosów. Wyborcy nie zobaczyli jednak w człowieku, który rozsławił ich kraj na cały świat i przeznaczył miliony na działalność charytatywną, odpowiedniego kandydata na głowę państwa. „Pac Man” fatalnie wypadał przede wszystkim w debatach. Stał się również ofiarą umiarkowanego, centrowego podejścia, ponieważ walka o prezydenturę rozegrała się między kandydatami reprezentującymi skrajne stanowiska. A przecież właśnie na taki scenariusz zanosi się nad Sekwaną.

Manny Pacquiao nie przekonał politycznie swoich rodaków
Koszmarnie zakończyła się z kolei prezydentura w Liberii George’a Weaha, laureata Złotej Piłki z 1995 roku. Gdy w 2017 roku były piłkarz AC Milan zdobywał władzę, nadzieje były ogromne. Sześć lat później rozczarowani rodacy pokazali mu środkowy palec za niespełnione obietnice, afery korupcyjne i nepotyzm. O reelekcji nie mogło być mowy.
Jeszcze gorzej skończył legendarny pakistański krykiecista Imran Khan. Wprawdzie nie chodziło o wybory prezydenckie, lecz parlamentarne, ale były kapitan reprezentacji i największa legenda najpopularniejszej dyscypliny sportu w 260-milionowym kraju został szefem rządu w 2018 roku i pełnił tę funkcję przez cztery lata. Już w sierpniu 2023 roku skazano go na trzy lata więzienia za korupcję. Kilka miesięcy później otrzymał wyrok 10 lat za ujawnienie tajemnicy państwowej, następnie 14 lat za korupcję, siedem lat za zawarcie nielegalnego małżeństwa, kolejne 14 lat za defraudację 190 mln funtów i 17 lat za przywłaszczenie oraz sprzedaż luksusowych towarów. Łącznie daje to 65 lat więzienia. I zapewne nie jest to koniec…
Historie Pacquiao, Weaha i Khana dobitnie pokazują, że wielkość sportowa może uchylić drzwi do wielkiej polityki, ale nie gwarantuje sukcesu. Co więcej, bywa obciążeniem. Po pierwsze, od idoli oczekuje się więcej. Po drugie, wejście do polityki niesie ryzyko przynajmniej zarysowania sportowego pomnika, a nawet obrócenia go w gruzy.
Teddy Riner może zdobyć Pałac Elizejski – zarówno w polityce, jak i w sporcie nie warto przedwcześnie odbierać nikomu szans – ale jednocześnie może utracić powszechny szacunek, a nawet status bohatera narodowego. Człowiek, który przez lata rzucał rywali na plecy, teraz sam może przegrać przez ippon. A Francja może utwierdzić go w przekonaniu, że mistrz olimpijski niekoniecznie dostaje szansę, by zostać mistrzem w rządzeniu.
Fot. Newspix